Trump verlaat de WHO?

Dag allen,
Hopelijk heeft iedereen een goede start gemaakt in het nieuwe jaar. Ik had aangekondigd om voor de kerst nog een bericht te schrijven, maar het was allemaal wat drukker dan verwacht. Herkenbaar?
Er is dit jaar al veel gebeurd. Trump is herkozen en dat heeft grote gevolgen voor de WHO. De meeting die ik mocht organiseren over de meerwaarde en financiering van de WHO viel precies op het moment dat Trump aankondigde om de VS terug te trekken, dus kon qua timing niet beter. Verder is het hele traject rond het opzetten van het Europese werkprogramma (EPW2) gestart en is de discussie over alcohol intenser geworden. Prive zijn hoogtepunten mijn terugkeer naar Nederland rond de kerstdagen (ook naar VWS) en het silent film festival hier in Kopenhagen. Maar eerst dus Trump.

Gevolgen terugtrekking VS

Het kwam niet als een verrassing, maar eigenlijk ook weer wel. Al op de eerste dag tekende Trump een decreet dat de VS zich zou terugtrekken uit de WHO. ‘That’s a big one’ zei hij er nog bij toen hij het onder zijn neus kreeg geschoven. De redenen? We zouden niet goed zijn omgegaan met de Covid pandemie, geen hervormingen doorvoeren en – de belangrijkste factor – de VS zou qua contributie veel meer betalen dan China. Dat laatste is waar – zij het dat China weliswaar bijna net zo groot als de VS is qua BNP, maar qua inkomen per hoofd nog lang niet op dat niveau zit (zit nog een factor 6 tussen). De VS betalen ongeveer 264 miljoen contributie over 2 jaar (dat heet biennium in WHO termen) en China 181 miljoen). Het grote verschil zit echter in de vrijwillige bijdragen. China doet tot nu toe liever alles bilateraal en geeft de WHO een magere 3-4 miljoen extra, terwijl de VS veel bijdraagt zodat hun totale bijdrage tegen het miljard loopt. Vooral de activiteiten rond emergencies, HIV, TB en polio gaan het goed merken als dat gestopt wordt. Daarnaast worden alle detacheringen van Amerikanen bij de WHO ingetrokken.

Onmiddelijk kwam er een tegenreactie op gang. Er zijn inmiddels heel veel goede artikelen geschreven wat die terugtrekking zou betekenen en waarom het zo belangrijk is dat de VS aangesloten blijven. En waarom het ook voor de VS essentieel is dat er een mondiale gezondheidsorganisatie is. Hoef ik aan jullie denk ik niet meer uit te leggen. Maar al die weerwoorden gaan waarschijnlijk niet helpen om de beslissing van Trump terug te draaien. Het kan echter misschien andere partners over de streep trekken om meer bij te dragen en andere landen met een rechtsere regering overtuigen om het voorbeeld van de VS niet te volgen. Zo waren er in Italie al discussies in de Senaat om precies dat te doen (gelukkig heeft de WHO de steun van de paus en dat telt nog steeds in Italie). Op het moment dat ik dit schrijf (op zondag) geeft Trump echter aan dat hij zijn besluit heroverweegt ‘if we clean it up it a bit’. Maar zelfs als hij het heroverweegt is nog maar de vraag wat dat dan voor de vrijwillige bijdragen betekent? Het zal nog wel even onduidelijk blijven.

Hoeveel gaan we dan precies missen? Het lijkt allemaal veel geld, maar het totale jaarlijkse budget van de WHO voor de hele wereld is maar 3-4% van wat we jaarlijk in Nederland aan zorg besteden. Misschien een niet helemaal eerlijke vergelijking, maar geeft wel aan dat het oplosbaar zou moeten zijn.

Het gaat ook veel betekenen voor de Europese afdeling van de WHO en mijn werk. Er is al een recruitment stop ingezet en we mogen tot nadere orde niet meer reizen. Dat laatste deed ik (nog) niet veel en ik had ook weinig gepland (behalve een uitstapje naar de Bonn office om te praten over mijn werk op het gebied van klimaat en gezondheid en naar de Observatory in Brussel om te spreken welke gegevens we in onze landen pulse sheets over gezondheids en stelsels op kunnen nemen). Maar veel van mijn collega’s reizen wat af en moeten het nu virtueel oplossen. Wel zo goed voor het klimaat natuurlijk.

De personeelsstop maakt ook dat nu al het takenpakket van mijn afdeling moet worden herverdeeld. Ik krijg er Italie en de Baltische landen bij en wordt ook verantwoordelijk voor ons interne landenoverzicht voor alle 53 landen. De nieuwe collega die we hadden willen aannemen, komt er nu immers waarschijnlijk niet.

Meeting over de meerwaarde van de WHO

Na eerder uitstel rond de zomer, kwam het er uiteindelijk toch van. De meeting die ik mocht organiseren over de meerwaarde van de WHO voor de wat rijkere landen vond vorige week plaats. De volgende dag was er nog een soortgelijke meeting over de financiering van WHO/Europe, die dus op het juiste moment samenviel met de beslissing van Trump.
Ook Nederland was vertegenwoordigd in de persoon van Roland Driece, de directeur Internationale zaken van VWS. Het was meer een brainstorm en landen mochten dus vrijuit praten met de hoogste baas, Hans Kluge. In de voorbereiding op de meeting had ik een soort background paper gemaakt met voorbeelden hoe we al samenwerken met deze landen. Ook had ik een overzicht gemaakt van alle onderwerpen die WHO/Europe oppakt, in welke mate dat belangrijk is voor alle landen en hoe we dat dan doen. De kerntaak van de WHO, zoals ook werd onderstreept door Roland, is het normatieve werk. Dat bestaat ondermeer uit objectieve evidence based richtlijnen die landen kunnen gebruiken als basis voor hun beleid. Daarnaast geven we ook directe support aan landen (vooral in het oosten van de regio, maar we denken ook mee met de NHS reforms in de UK, het opzetten van een nieuw public health instituut in Duitsland en de aanpak van chronische ziekten in Belgie). Verder zijn er per onderwerp veel door de WHO gecoordineeerde netwerken waar landen ervaringen en kennis uitwisselen. Tenslotte doet de WHO samen met landen veel aan communicatie en cursussen/leiderschapstrajecten.

De vraag is dus nu of we alles moeten blijven doen voor alle landen. Maar ook hoe we dat het beste zichtbaar kunnen maken aan de vaak nieuwe ministers in de lidstaten. En dat is weer belangrijk om het draagvlak te houden voor de WHO bij de belangrijkste donoren en om eventueel aanvullende middelen te krijgen.

Europese werkprogramma
Ondertussen zijn we ook druk bezig om het Europese Werkprogramma voor de komende vijf jaar op te tuigen. Dat heet het EPW2 en is een soort afgeleide van het wereld werkprogramma wat vorig jaar is aangenomen, maar dan toegespitst op de Europese regio en met een vooruitblik naar de toekomstige WHO. Er worden 5 hearings georganiseerd over:
22-1: “Confronting the silent epidemic: Tackling noncommunicable diseases and advancing action on mental health” 
30-1: “Ageing is living: working for a lifetime of health and well-being” 
21-2: “Health systems of the future: Harnessing technology and innovation in health, for everyone, everywhere" 
28-2: “Climate change and environment: shaping a resilient future” 
7-3: “Health security and emergency preparedness: Building a safe and secure European Region”

Op zich best interessant en je kunt je er voor opgeven, omdat het open is voor iedereen. Het is de bedoeling dat het werkprogramma in oktober wordt vastgesteld bij de grote jaarlijkse vergadering van WHO/Europe met alle lidstaten in Kopenhagen.

Dry January
Persoonlijk probeer ik altijd januari droog te houden. Je drinkt toch altijd teveel tijdens de feestdagen en je merkt gewoon dat het ten koste van je conditie en je mentale scherpte gaat. Ook word ik een dagje ouder en juist ouderen moeten goed uitkijken met binge drinken (zie ook het recente artikel over “ageing disgracefully: misbehaving boomers” in the Economist). Januari was voor mij dus een productieve maand.
Sinds relatief kort ligt het bewijs er vrij overtuigend dat zelfs 1 drankje per dag je kans op kanker vergroot. De WHO is de organisatie die objectief moet kijken naar dit soort bewijs en het om moet zetten in richtlijnen en advies. Niet vreemd dus dat we nu echt helemaal zijn gestopt met het aanbieden van drank bij onze interne recepties. De WHO heeft net als bij de tabaksindustrie zeker te maken met de lobby van de industrie en we moeten niet naief zijn over de kracht daarvan.

Toch blijf ik het zelf moeilijk vinden. De meerderheid van de WHO collega’s drinkt gewoon (in tegenstelling tot tabak; bij indiensttreden moet je aangeven te willen stoppen als je nog rookt). Ik vind zelf dat het sociale aspect en de ontspanning (de fles wijn met vrienden) en de pure, ambachtelijke en historische kant van het product de vergelijking met sigaretten niet 1 op 1 kan worden gemaakt (alhoewel er weinig ambachtelijks meer is aan alle mixdranjes in de supermarkt).
Zelfs de Economist probeert het debat te nuanceren door aan te geven dat ook wandelen over straat extra risico oplevert en benadrukt ook het sociale aspect, wat mijn alcoholcollega’s overtuigt dat ook de Economist in het kamp van de alcohollobby is beland.

Mijn kerst: a memory lane
Net als veel van mijn collega’s ben ik terug gegaan, in mijn geval naar Nederland, om de kerstperiode door te brengen met familie en vrienden. Het was ook erg leuk om weer op VWS rond te lopen en het kerstdiner van internationale zaken bij te mogen wonen. Een mooie kans om te zien hoe deze directie is veranderd en uitgebreid in vergelijking met de periode dat ik er heb gewerkt, nu meer dan 12 jaar geleden. Ook heel leuk om weer even bij te praten met de collega's van het PGO-team en te horen hoe dat nu verder gaat!
Ook net voor de kerst hadden mijn vrienden een soort memory lane georganiseerd ter gelegenheid van mijn kroonjaar in oktober. Ik kon toen niet naar Nederland komen om het te vieren vanwege de grote jaarvergadering. We zijn in Rotterdam alle plekken afgegaan waar ik heb gewerkt en gestudeerd.
Met aan andere vriedenclub zijn we na de kerst ’s nachts in Rotterdam in de cel beland (een politiebureau omgebouwd als AirBnB waar je kunt overnachten). Ik had kortom een hele leuke maar wel intensieve kerstvakantie.

Silent nights

Tenslotte eindig ik, zoals ik vorig jaar hier begon, bij het silent film festival in mijn lokale filmhuis in Kopenhagen. Daar heb ik de laatste dagen zo’n 10 films gezien uit het stomme film tijdperk. Die zijn vaak nog verrassend leuk en geven een geweldig inkijkje in de jaren 10 en 20 van de vorige eeuw. Ook was er friday night een silent disco tussen schermen met oude Deense films. Op zaterdag hebben ze altijd slapstick middag met dit keer Modern Times van Charlie Chaplin, Buster Keaton en de Dikke en de Dunne (hier Gol en Gokke genoemd). Paste ook wel een beetje bij de afgelopen week met al het nieuws uit Amerika (slapstick en ernstig tegelijkertijd).
En met deze hopelijk toch nog vrolijke noot, tot de volgende keer!